Sucha ściółka w kurniku brojlerowskim w istotny sposób wpływa na uzyskanie dobrych efektów ekonomicznych tuczu i wysokiej jakości surowca do uboju.

Problemy, problemy, jeszcze raz problemy

Zawilgocenie ściółki prowadzi m.in. do zwiększonej emisji amoniaku, co z kolei podnosi ryzyko zachorowań ptaków na choroby układu oddechowego, np. wirusowe: IB TRT, SHS oraz bakteryjne: mykoplazmozy, ornitozy. W warunkach zawilgoconej ściółki obserwuje się również szereg problemów z nogami brojlerów. Skóra palców i opuszków na nogach ptaków przebywających na wilgotnej ściółce staje się miękka i podatna na uszkodzenia. Dochodzi wtedy często do infekcji bakteryjnych w stawach nóg wywoływanych np. gronkowcami.

Mokra ściółka staje się również źródłem zakażeń przewodu pokarmowego, prowadząc do biegunek, podwyższonych upadków i pogorszenia wskaźnika wykorzystania paszy.

Innym problemem powodowanym przez mokrą ściółkę jest zmniejszenie przydatności do dalszego przerobu surowca pochodzącego z brojlerów odchowanych w złych warunkach. Często ptaki takie mają pęcherze piersiowe oraz odgnioty na skokach i piersiach. Przynosi to spore straty, ponieważ te uszkodzenia obniżają wartość przetwórczą takiego surowca.

Jak dbać o jakość ściółki?

W praktyce istnieje kilka czynników wpływających na jakość ściółki w brojlerni:

• pasza
• wentylacja
• temperatura
• wilgotność względna (RH)
• ruch powietrza
• jakość wody oraz sposób jej zadawania
• zapobieganie chorobom oraz stresowi
• kondensacja pary wodnej w budynku

Najważniejsza jakość pasz

Jakość zastosowanych surowców w mieszance pełnoporcjowej ma kluczowe znaczenie dla właściwej równowagi mikroflory przewodu pokarmowego ptaków. Właściwy dobór komponentów oraz bilans poszczególnych składników pokarmowych w mieszance pełnoporcjowej wpływa w znaczący sposób na wodnistość odchodów ptaków, a co za tym idzie – jakość ściółki w kurniku.

Skażenie paszy drobnoustrojami z grupy Clostridium czy też grzybami lub ich toksynami będzie prowadziło do biegunek. Widocznym objawem tego stanu chorobowego jest pomiot o zabarwieniu od jasnego do ciemnobrunatnego, a także ciemnozielonego.

Stosowanie w paszach niektórych komponentów w nadmiernych ilościach może powodować zwiększenie pobrania wody przez brojlery. Również niektóre składniki mineralne oraz ich wzajemne relacje mogą stymulować nadmierną konsumpcję wody.

Szczególne znaczenie mają tutaj: sód, chlor, magnez i potas, których nadmiar lub wzajemne niezbilansowanie podwyższa wilgotność odchodów.

Z powyższych względów przygotowanie receptur przez żywieniowców powinno być powiązane z rzetelną informacją o efektach stosowania mieszanek. W razie konieczności musi to pociągać za sobą umiejętne użycie odpowiednich dodatków paszowych pozwalających na skorygowanie np. gorszej jakości komponentów.

Znaczenie wentylacji

Spośród czynników fizycznych występujących w budynku na jakość ściółki wpływa szczególnie wilgotność względna (RH) oraz w mniejszym stopniu temperatura. W okresie pierwszych 7-10 dni odchowu wyższa wilgotność względna (65-70%) jest sprzyjająca i pozwala uzyskać w tym czasie lepsze efekty produkcyjne. Natomiast po 10-14 dniu konieczne jest przeciwdziałanie wzrostowi wilgotności względnej powyżej 60%. Krótkie okresy z wilgotnością względną powyżej 70% nie powinny stanowić dużego problemu, jeśli później mamy możliwość zastosowania intensywniejszej wentylacji w celu dosuszenia ściółki. Jednocześnie sucha ściółka stanowi pewnego rodzaju bufor dla pary wodnej wytwarzanej przez same brojlery.

Mając do dyspozycji sprawny system wentylacji oraz ogrzewania, możemy skutecznie wpływać na stan ściółki. W przypadku podwyższonej wilgotności można zwiększyć wydajność wentylacji, w wyniku czego spadnie temperatura i włączy się ogrzewanie. Świeże, ogrzane powietrze obniży swoją wilgotność i wchłonie nadmiar wody ze ściółki.

Innym rozwiązaniem jest rozpoczęcie działania od dogrzania powietrza w kurniku. W efekcie wzrośnie temperatura, spadnie wilgotność i ostatecznie wentylacja zwiększy swoją wydajność. Oczywiście procesy te będą zachodziły właściwie, jeśli występuje dobrze zaprogramowany system sterowania mikroklimatem lub gdy działania hodowcy będą prawidłowe i wykonane na czas.

Warto pamiętać, że przez zmianę temperatury o 1°C powodujemy zmianę RH o około 4%. Dla przykładu, jeśli w kurniku jest 20°C i 80% RH, możliwe jest obniżenie wilgotności względnej do poniżej 70%, jeśli temperatura wzrośnie z 20°C do 23°C.

Ruch powietrza w budynku

Niewłaściwie umieszczone lub nieprawidłowo otwarte wloty powietrza mogą być przyczyną problemów ze ściółką. Jeśli zimne powietrze z zewnątrz wpada do kurnika przy zbyt niskim podciśnieniu, to jako cięższe szybko opada na podłogę. Z tego powodu temperatura w tych miejscach obniża się, a wilgotność wzrasta, powodując zawilgocenie ściółki. W sytuacjach kiedy już dojdzie do zawilgocenia ściółki, bardzo ważnym mechanizmem w przywracaniu jej dobrej jakości jest prawidłowy ruch powietrza w obiekcie. Będzie on wtedy właściwy, gdy stopień otwarcia wlotów powietrza w stosunku do aktualnie pracujących wentylatorów będzie taki, aby wpadające powietrze mieszało się z wewnętrznym i dopiero opadało w strefę przypodłogową (ma to miejsce przy ok. 10-20 Pa podciśnienia). Dodatkowy ruch powietrza w kurniku możemy wymusić również poprzez zawieszenie mieszaczy powietrza na wysokości ok. 1,3 m nad ściółką, w odległości od siebie ok. 20 m każdy. Ruch ten powinien odbywać się wzdłuż ścian długich kurnika w jednym kierunku.

Jakość wody i sposób jej zadawania

Woda pobierana jest przez brojlery w blisko dwukrotnej ilości w stosunku do pobrania paszy. Często jednak pomijamy ją w analizach zaistniałych problemów na fermie.

Jakość zadawanej wody oraz czystość systemu jej zadawania mają wpływ na kondycję zdrowotną stada, efektywność prowadzonej profilaktyki (szczepień, leczenia), stan mikrobiologiczny w przewodzie pokarmowym.

Jedną z zasadniczych cech jakościowych wody jest poziom jej biologicznego zanieczyszczenia. Woda przeznaczona do pojenia ptaków nie powinna zawierać więcej niż 1000 mikroorganizmów w 1 ml w temperaturze 22-37°C. Najczęściej stosowaną metodą oceny biologicznego zanieczyszczenia wody jest określenie koncentracji bakterii E. coli i Streptococcus, które często są przyczyną zakażeń jelitowych u drobiu. Zanieczyszczoną mikrobiologicznie wodę można uzdatniać, dezynfekując ją np. chlorem lub preparatami zakwaszającymi (Selko Ph). Zaletą tego drugiego rozwiązania jest dodatkowo likwidacja tzw. mikrofilmu z drobnoustrojów, zalegającego w systemie zadawania wody (bakterie, drożdże itd.).

Zawartość fosforanów w wodzie świadczy o przedostaniu się do niej wód ściekowych i możliwym zakażeniu bakteryjnym. Ilość fosforanów w wodzie nie powinna przekraczać 0,7 mg/l.

Optymalny poziom pH wody to 5,8-7,5. Przy pH poniżej 5,8 zmniejszeniu ulega tempo wzrostu brojlerów. Zbyt twarda woda (zawierająca dużo związków wapnia i magnezu) ujemnie wpływa na stan urządzeń wodociągowych oraz produkcyjność drobiu. Wraz ze wzrostem twardości wody rośnie na nią zapotrzebowanie ptaków.

W procesie rozpadu białek pochodzenia zwierzęcego, roślinnego oraz sztucznych nawozów azotowych w wodzie pojawiają się azotany i azotyny ujemnie wpływające na zdrowie ptaków. Azotyny w ilości powyżej 200 mg/l wody hamują wzrost brojlerów i uszkadzają wątrobę.

Szczegółowe dane dotyczące oceny jakości wody przedstawiono w tab. 1 i tab. 2. System zadawania wody w istotny sposób wpływa na stan ściółki wokół poideł. Warto zatem zwrócić uwagę na kilka głównych zasad związanych z pojeniem ptaków:

• utrzymanie poideł na właściwej wysokości (poidła okrągłe niewiele powyżej grzbietów brojlerów; system smoczkowy – tak aby ptaki musiały nieco wyciągać szyję, żeby się napić);
• poziom wody w poidłach (poidła okrągłe–  po pierwszym tygodniu życia wystarcza 1 cm; system smoczkowy – potrzebne jest takie ciśnienie, żeby nie dochodziło do skapywania wody z nypli);
• właściwa liczba poideł (poidła okrągłe – 150 brojlerów na 1 poidło; poidła smoczkowe – 10 do 15 brojlerów na 1 nypel).

Niewystarczająca liczba poideł wpływa na zwiększoną aktywność brojlerów wokół nich, co powoduje nadmierne rozchlapywanie wody.

Zapobieganie chorobom

Istnieje kilka chorób, które wpływają negatywnie na stan ściółki. Najważniejsze z nich to te, które wywołują biegunki u ptaków, np. zakażenia reowirusami, kokcydioza, zakażenia bakteriami z grupy Clostridium, E. coli, Camphylobacter.

W świetle tego bardzo ważna staje się profilaktyka, higiena, przeciwdziałanie stresom oraz właściwe postępowanie ze stadem. W sytuacjach gdy w obiekcie mamy do czynienia z presją wirusów z grupy Reo, ważnym jest aby jednodniowe pisklęta, które trafiają na obiekt charakteryzowały się wysokim statusem immunologicznym przeciwko tej chorobie. Możliwe jest to tylko wtedy, gdy program szczepień przeciwko reowirusom, w stadzie rodzicielskim był intensywny i przeprowadzony bezbłędnie.

W celu zabezpieczenia stada brojlerów przed zachorowaniem na kokcydiozę, prowadzony jest program kokcydiostatyczny w paszach typu starter i grower. Istotnym jest, aby program ten był przygotowany prawidłowo z uwzględnieniem dotychczasowej sytuacji epizootycznej na fermie oraz analizy poprzednio stosowanych kokcydiostatyków. Ważne jest, aby kokcydiostatyk był jednorodnie rozprowadzony w całej objętości paszy, tak żeby każdy ptak mógł pobierać go w zalecanej ilości. Należy jednocześnie pamiętać, że nawet najlepszy program może być nieskuteczny przy ogólnie złym stanie biosecurity na fermie, wysokiej presji kokcydiozy lub wystąpieniu jej oporności na zastosowane kokcydiostatyki. W takiej sytuacji konieczne jest zastosowanie któregoś z chemioterapeutyków przeciwko kokcydiozie.

Do wystąpienia bakteryjnych zakażeń przewodu pokarmowego, takich jak: Clostridium, E. coli, Staphylococcus, Streptococcus, dochodzi często w sytuacjach stresowych dla brojlerów. Takie sytuacje to: nagła zmiana paszy, brak paszy, brak wody, duże zagęszczenie ptaków, stres cieplny czy niedowentylowanie. Każda z tych sytuacji powoduje reakcję obronną organizmu. Następuje wzmożony rozkład substancji zapasowych w wątrobie. Przy długo trwającym stresie dochodzi do ich wyczerpania, obniżenia zdolności obronnej i zwiększonej podatności na zakażenia drobnoustrojami. Dochodzi także do „wypłukania” z organizmu: wapnia, magnezu, sodu, chloru, potasu oraz dużej ilości płynów buforujących. Taki stan często kończy się zaburzeniem homeostazy w jelitach i pojawieniem się biegunki z dużą ilością wodnistej treści.

Kondensacja pary wodnej

W trakcie cyklu produkcyjnego w brojlerni rośnie poziom wilgotności. Wynika to z oddawania pary wodnej przez rosnące ptaki, parowania ściółki, stopniowo malejącej temperatury w trakcie odchowu. Ten nadmiar wilgoci powinien być usunięty przez system wentylacji. Jednak w sytuacji niewystarczającego zaizolowania kurnika, szczególnie dachu, którego powierzchnia jest blisko trzykrotnie większa od powierzchni ścian, oraz w sytuacjach wystąpienia tzw. mostków zimna, może dochodzić do skraplania się pary wodnej i zawilgacania ściółki.

Istotne jest również dobre zaizolowanie fundamentu, przynajmniej 0,5 m poniżej powierzchni posadzki, tak aby nie dochodziło do jego przemarzania i oddawania zimna do posadzki.

Dobre wyniki w zapobieganiu skraplania się pary wodnej na ściółce blisko ścian daje także izolacja posadzki budynku w pasie o szerokości do 1,5 m wokół ścian.

Podsumowanie

W trakcie odchowu brojlerów zachodzi szereg procesów na poziomie metabolizmu organizmów ptaków, które są ściśle uzależnione od warunków, w jakich te ptaki przebywają. Tylko daleko idąca równowaga pomiędzy tymi dwoma procesami pozwala uzyskiwać dobre wyniki produkcyjne i ekonomiczne tuczu.

(źródło: trouw i MY 7/2010)