Intensywne żywienie świń

Od kilkunastu lat priorytetem w pracy hodowlanej prowadzonej na świniach jest zwiększenie tempa wzrostu, poprawa wykorzystania paszy oraz uzyskanie większego udziału mięsa w tuszy. Postęp genetyczny jest imponujący, jednak niesie ze sobą ogromne zmiany w zakresie wymagań zwierząt, szczególnie w kontekście zapotr zebowania na energię i składniki odżywcze. Obecnie hodowane rasy świń, jak też coraz popularniejsze w produkcji masowej mieszańce i linie syntetyczne, charakteryzują się tak wysokimi fizjologicznymi potrzebami, że przy ograniczonej pojemności przewodu pokarmowego nie są zdolne pobrać odpowiedniej ilości paszy na ich pokrycie. Głód fizyczny zostaje zaspokojony znacznie wcześniej niż fizjologiczny. Z tego względu, równolegle z priorytetami genetycznymi, rozwija się druga,  równie istotna i uzupełniająca postęp hodowlany dziedzina, jaką jest intensywne żywienie świń. Bezpowrotnie minęła epoka, kiedy podstawą świńskiej diety były odpadki kuchenne lub parowane ziemniaki. Wzrost współczesnych świń na takiej paszy byłby mocno ograniczony, a co gorsza zwiększałoby się ryzyko destabilizacji mikroflory przewodu pokarmowego, obniżenia odporności immunologicznej i zachorowań na różnego rodzaju przypadłości związane z występowaniem licznych patogenów środowiskowych, jak też z zaburzeniami przemiany materii.

Skoncentrowane koncentraty

Obecnie podstawą intensywnej produkcji trzody chlewnej jest żywienie w oparciu o mieszanki pełnoporcjowe o zmaksymalizowanej, dobranej do wieku i statusu fizjologicznego koncentracji składników odżywczych. Głównym elementem takich mieszanek są ziarna zbóż, jednak, jako surowiec energetyczny o średniej koncentracji, wymagają one znaczących uzupełnień. Rynek paszowy oferuje ogromny wybór różnych mieszanek uzupełniających. Podjęcie decyzji, jaką mieszankę zastosować warunkuje późniejsze wyniki produkcyjne, dlatego ma podstawowe znaczenie dla osiągniętego przez fermę dochodu. Jednym z najpopularniejszych rozwiązań jest uzupełnianie podstawowych komponentów koncentratami paszowymi. Ich największą zaletą jest łatwość stosowania, zarówno z punktu widzenia uproszczenia receptury gotowej mieszanki pełnoporcjowej do trzech-czterech składników, jak też ze względu na techniczną łatwość dozowania i mieszania (koncentrat stanowi zwykle od 10 do 20% mieszanki). Cechą charakterystyczną koncentratów jest wysoka zawartość łatwo strawnego i przyswajalnego białka oraz energii, uzupełnionych dodatkowo o syntetyczne aminokwasy egzogenne, umożliwiające zbilansowanie tak ważnych: lizyny, metioniny, cystyny, cysteiny czy tryptofanu, bez konieczności przekraczania norm białka ogólnego. Stanowi to niewątpliwą oszczędność, a przy okazji ogranicza tak powszechne i niebezpieczne skażenie środowiska naturalnego azotem organicznym. Koncentraty paszowe cechują się też wysoką zawartością witamin ze wszystkich grup oraz składników mineralnych, co znakomicie wpływa na metabolizm żywionych zwierząt oraz stan ich zdrowia i produkcyjność.

Stop niedoborom witaminowo-mineralnym!

Koncentraty oferowane przez wiele firm paszowych komponowane są z pominięciem zawartości witamin oraz makro i mikroelementów w zbożach i pokrywają 100% zapotrzebowania zwierząt na te substancje. Podstawowym zatem zadaniem koncentratu jest nie tylko podniesienie zawartości białka i energii w paszy ponad poziom możliwy do uzyskania przy zastosowaniu surowców klasycznych, ale też zapobieganie zaburzeniom na tle niedoborów witaminowo-mineralnych. Ma to szczególnie duże znaczenie w żywieniu zwierząt młodych i wysokoprodukcyjnych, a to oznacza obecnie żywienie właściwie wszystkich świń, może z wyjątkiem loch niskoprośnych. Nie sposób w tak krótkim artykule omówić wszystkich procesów fizjologicznych, dla których kluczowe znaczenie ma odpowiednia podaż witamin i składników mineralnych, jednak ich niedobory mogą stać się przyczyną zahamowania wzrostu, nieodpowiedniego składu przyrostu (nadmierne otłuszczenie), osłabienia szkieletu, kulawizn, niedowładów kończyn, anemii, zaburzeń krzepliwości krwi, zmian skórnych, ogólnego osłabienia organizmu, a w przypadku zwierząt stada podstawowego obniżenia płodności, plenności i mleczności loch oraz zaburzeń spermatogenezy u knurów. Jedną z najbardziej spektakularnych chorób niedoborowych jest choroba morwowego serca zwana też nagłą śmiercią, spowodowana niedoborem witaminy E. Analizując normy żywienia świń z różnych krajów świata, można zauważyć dość duże zróżnicowanie w zakresie witamin i składników mineralnych, jednak wymagana zawartość witaminy E, szczególnie dla prosiąt odsadzonych, jest zawsze bardzo wysoka. Specjalistyczne koncentraty Zwiększanie koncentracji składników odżywczych i zapobieganie występowaniu chorób niedoborowych jest podstawowym zadaniem koncentratów, jednak nie musi być jedynym. Na rynku dostępne są też koncentraty specjalistyczne zawierające dodatek substancji wspomagających trawienie, przyswajanie i metabolizm podstawowych składników odżywczych. Największe problemy w tym zakresie sprawiają lipidy, szczególnie jeśli mieszanka natłuszczana jest trudno strawnymi tłuszczami zwierzęcymi. Dlatego coraz częściej do koncentratów dodawane są lecytyna, karnityna i betaina. Są to substancje czynne wspomagające emulgację i trawienie tłuszczów, a także transport i metabolizm kwasów tłuszczowych. Dodatkowo ich zaletą jest wspomaganie eliminacji szkodliwych produktów przemian metabolicznych jak np. acylokoenzym A.

Dla dobra prosiąt wcześnie odsadzonych

Ich stosowanie ma szczególne znaczenie u prosiąt wcześnie odsadzanych. Przejście z płynnej, idealnie strawnej paszy, jaką jest mleko, na suchą mieszankę, jest dla młodego organizmu szokiem. Słabo wykształcony przewód pokarmowy i ograniczona aktywność enzymów trawiennych generuje wówczas liczne problemy fizjologiczne, których wymiernym, widocznym efektem jest obniżenie pobierania pokarmu i osłabienie przyrostu. W okresie 3-4 tygodni po odsadzeniu każda substancja, która może wspomóc pobieranie i trawienie paszy stałej jest pożądana. Koncentraty dla tego okresu żywienia są zwykle aromatyzowane, aby przyciągały uwagę prosiąt i stymulowały ich apetyt. Jednak przy ograniczonych możliwościach trawienia to za mało. Pasza zalegająca w przewodzie pokarmowym powoduje utratę apetytu, a z czasem może stać się pożywką dla patogennej flory bakteryjnej. Wówczas wzrasta wrażliwość prosiąt na dwie najpowszechniejsze dla tego wieku choroby: kolibakteriozę z jej skrajnie niebezpieczną formą, jaką jest choroba obrzękowa, oraz wirusową PMWS, prowadzącą szybko do kompletnego wyniszczenia organizmu. Obie te choroby uwrażliwiają zwierzęta w krótkim czasie prowadząc do kolejnych, wtórnych zakażeń. Prosięta, które na starcie będą tak poważnie chorować, nigdy już nie osiągną satysfakcjonujących wyników w zakresie tempa wzrostu i wykorzystania paszy. Dlatego tak ważne jest zapewnienie odpowiedniej jakości i zawartości składników w koncentratach dla zwierząt młodych. Z czasem zapotrzebowanie zwierząt na białko, energię, witaminy i składniki mineralne stopniowo się zmniejsza, zaś na kosztowne dodatki wspomagające trawienie właściwie się kończy. Dlatego, o ile koncentrat do pasz typu starter, grower i finiszer może być jeden, tylko stosowany w różnej ilości, o tyle do prestarterów musi to być zupełnie inny produkt.

Wysublimowane zapotrzebowanie loch

Drugą grupą zwierząt o bardzo wysublimowanym zapotrzebowaniu są lochy karmiące. W ich przypadku również zapotrzebowanie fizjologiczne może być wyższe od zdolności pobrania paszy i jej trawienia. Nieodpowiedni koncentrat zastosowany w paszy dla loch karmiących, a przede wszystkim niewłaściwe źródło energii z przewagą węglowodanów nad tłuszczami, może spowodować występowanie gorączek w okresie okołoporodowym i zwiększonej wrażliwości na stres cieplny. Efekt produkcyjny to zaburzenia mleczności aż do całkowitego wyhamowania laktacji, co wymusza konieczność przerzucania prosiąt pomiędzy maciorami. Stres, z jakim się to wiąże, jest dla młodych organizmów destrukcyjny i zdecydowanie pogarsza ich start do tuczu. Wspomniany wcześniej okres poodsadzeniowy jest bardzo ważny nie tylko z punktu widzenia prosiąt, ale też loch. Tradycyjnie przyjęło się uważać, że mieszanki uzupełniające dla loch dzieli się na dwie kategorie: dla loch luźnych i niskoprośnych oraz dla loch wysokoprośnych i karmiących. Ten tradycyjny podział wymaga zdecydowanego przeformułowania, ponieważ okazuje się, że produkcyjność loch w zakresie wskaźników rozrodczych w bardzo dużej mierze zależy od właściwej podaży składników odżywczych w krótkim, ale bardzo ważnym okresie odpoczynku. Dlatego w tym czasie powinno się kontynuować system żywienia z okresu laktacji mieszankami komponowanymi w oparciu o bogate koncentraty.

Maksymalizacja osiągów przy minimalizacji kosztów

Decydując się na zakup koncentratu, warto zwrócić uwagę nie tylko na jego skład, ale dowiedzieć się w miarę możliwości, jaki system produkcji i kontroli jakości stosuje firma, która go dostarcza. Należy też pamiętać, że skład koncentratu nie oznacza, że wszystkie składniki zostaną w całości przyswojone przez zwierzęta. Dlatego dobrze jest od czasu do czasu skontrolować wskaźniki krwi zwierząt pod względem np. poziomu tak ważnej witaminy E. Dopiero taka analiza daje obiektywną i pewną odpowiedź na pytanie o rzeczywistą wartość stosowanego koncentratu. Podsumowując, dobry koncentrat jest dla paszy tym, czym odpowiednio dobrany silnik dla samochodu. Może zapewnić maksymalizację osiągów przy minimalizacji kosztów eksploatacyjnych. Dlatego, decydując się na zakup, warto kierować się nie tylko jego ceną, ale zwracać też uwagę na rzeczywistą wartość i możliwości, jakie przynosi w zakresie zwiększania produkcyjności zwierząt, a przez to dochodów gospodarstwa.

(żródło: Trouw i MY 4/2009)