Podstawowym celem w produkcji prosiąt jest osiągnięcie jak najmniejszych strat w okresie odchowu oraz przygotowanie dobrej jakości zwierząt do tuczu.

Pierwsze tygodnie życia

Na podstawie wielu badań i obserwacji wykazano, że okres dwóch tygodni po odsadzeniu w dużym stopniu decyduje o jakości oraz wpływa istotnie na wiek zwierząt w dniu uboju. Prosięta, które w pierwszym tygodniu po odsadzeniu mają utrudnione warunki adaptacji do paszy stałej, a także te, które przebywają w złych warunkach środowiskowych, charakteryzują się niskimi przyrostami dziennymi. W efekcie ich masa ciała w późniejszym wieku jest za niska, a wiek w dniu uboju za wysoki (rys. 1). Kluczowym elementem uzyskania dobrych rezultatów w odchowie odsadzonych prosiąt jest pobieranie paszy.
Do podstawowych czynników istotnie limitujących tempo wzrostu prosiąt w okresie poodsadzeniowym należy zaliczyć:

• pozbawienie korzystnych składników zawartych w mleku lochy,
• zbyt małe pobieranie wody i paszy,
• niedostateczną produkcję kwasów żołądkowych oraz enzymów trawiennych,
• zmniejszoną zdolność wchłaniania składników pokarmowych w jelicie cienkim.

Dla zapewnienia optymalnego wzrostu prosięta muszą otrzymać z paszą składniki pokarmowe pokrywające zarówno potrzeby bytowe, jak potrzeby wynikające z intensywnego wzrostu i rozwoju.

W nowoczesnych programach żywieniowych najczęściej zakłada się stosowanie 3 rodzajów mieszanek przeznaczonych na kolejne fazy odchowu prosiąt.

Pierwsza mieszanka (prestarter) stosowana jest przed odsadzeniem i jej zadaniem jest przyuczenie prosiąt do wczesnego pobierania paszy stałej. Istotnym celem jej stosowania jest także zwiększenie masy ciała odsadzanych prosiąt oraz zapewnienie lepszego wyrównania masy ciała poszczególnych prosiąt w miocie.

Druga mieszanka (prestarter odsadzeniowy) przeznaczona jest na okres 2-3 tygodni po odsadzeniu, a jej zadaniem jest umożliwienie przejścia z mleka matki na wyłącznie stałą paszę, przy zachowaniu pełnej równowagi w układzie pokarmowym prosiąt.

Trzecia mieszanka (starter) stosowana jest aż do momentu rozpoczęcia tuczu, czyli z reguły 25-30 kg masy ciała. Mieszanka ta powinna zabezpieczać możliwości intensywnego wzrostu prosiąt.

Prawidłowe wyniki w odchowie prosiąt mogą zapewnić jedynie mieszanki o bardzo dobrej jakości, które powinny:

• dostarczać właściwej ilości białka charakteryzującgo się wysoką strawnością,
• zawierać łatwo przyswajalną energię,
• charakteryzować się wysoką zawartością aminokwasów,
• stanowić źródło niezbędnych makro- i mikroelementów oraz witamin,
• zawierać w swoim składzie komponenty o niskiej zdolności buforującej,
• odznaczać się zapachem i smakiem sprzyjającym chętnemu pobieraniu paszy,
• składać się z komponentów o najwyższej jakości.

Jak osiągnąć wysoki poziom produkcyjny?

Na rysunku 2 przedstawiono, jak powinien kształtować się wzrost i rozwój prosiąt w okresie odchowu do wieku 11 tygodni, przy zakładanym celu, jakim jest uzyskanie wysokiego poziomu produkcyjnego. Dane pochodzą z niemieckich norm żywienia świń z 2008 roku.

Na tej podstawie producenci prosiąt mogą się zorientować, czy wyniki, jakie uzyskują w swojej chlewni, nie odbiegają istotnie od podanych standardów.

Według raportu opublikowanego w Danii, w którym przedstawiono średnie wyniki, jakie osiągnięto w duńskich fermach towarowych w 2006 roku, średni wiek prosiąt przy odsadzaniu wynosił 31,7 dna, a średnia masa ciała wynosiła 7,3 kg. W trakcie odchowu tempo wzrostu prosiąt kształtowało się na poziomie 439 g, co pozwoliło na uzyskanie masy ciała 30 kg w wieku 84,9 dni. W Danii straty prosiąt w okresie od urodzenia do odsadzenia wynosiły średnio 14,1%, natomiast po odsadzeniu straty prosiąt wynosiły średnio 3,2%.

Opłacalna produkcja

Obecnie produkcja prosiąt przynosi producentom znaczne dochody, gdyż według raportu Rynek Mięsa Wieprzowego nr 13/2009 średnia cena prosiąt o masie ciała około 20 kg w ostatnim tygodniu marca wynosiła w kraju 190 zł. Przy takiej cenie prosiąt wartość 1 kg kształtuje się na poziomie 9,50 zł. Niezależnie jednak od bieżącej koniunktury producent prosiąt powinien być zainteresowany, by straty w okresie odchowu oraz ponoszone nakłady na żywienie były jak najniższe. Takie warunki może spełnić program żywienia, w którym prosięta dobrze pobierają pasze, odznaczają się wysokim tempem wzrostu, a ich stan zdrowotny jest prawidłowy. Warto zwrócić uwagę, że jeżeli pasza jest sporządzona z bardzo dobrej jakości komponentów i jest w pełni zbilansowana w zakresie niezbędnych składników pokarmowych, ponoszone nakłady na przyrost 1 kg masy ciała będą najniższe. Czynnikiem decydującym nie jest więc cena mieszanki, ale koszt, jaki musimy ponieść, aby uzyskać wzrost masy ciała o 1 kg. Przy bardzo dobrej jakości mieszanek składniki w nich zawarte są efektywnie przetwarzane na przyrost masy ciała. O stopniu tej efektywności informuje wskaźnik, jakim jest wykorzystanie paszy.

Program Milkiwean Premium

Firma Trouw Nutrition Polska proponuje dla producentów trzody chlewnej nowoczesny program żywieniowy Milkiwean Premium, którego celem jest uzyskanie wysokich wyników produkcyjnych w odchowie prosiąt. W tabeli 1 przedstawiono wyniki testu żywieniowego przeprowadzonego w 2009 roku. Prosięta żywiono przy zastosowaniu Milkiwean Program Premium z wykorzystaniem mieszanki prestarter Precoce Premium, podawanej w okresie od 6. dnia życia do odsadzenia w 27. dniu życia. Po odsadzeniu prosięta otrzymywały prestarter odsadzeniowy Granito Premium, natomiast w okresie kolejnych 5 tygodni odchowu żywione były mieszanką starter, sporządzoną na bazie 15% koncentratu, wyprodukowanego przez Trouw Nutrition Polska.

Wyniki, jakie uzyskano w teście żywieniowym, warto porównać z danymi przedstawionymi na rys. 2, gdzie przedstawiono, jak powinien kształtować się wzrost i rozwój prosiąt w okresie odchowu do wieku 11 tygodni przy zakładanym celu, jakim jest wysoki poziom produkcyjny. W teście wykonanym na prosiętach żywionych mieszankami z programu Milkiwean uzyskano średnią masę prosiąt o 0,3 kg wyższą aniżeli wg norm niemieckich. Przy porównaniu ze średnimi wynikami produkcyjnymi z Danii różnica ta jest jeszcze większa, gdyż wynosi 1 kg. Średnia masa ciała prosiąt w 6. tygodniu życia wynosiła 13,8 kg, podobnie jak wg standardów niemieckich. Na koniec 11. tygodnia (77. dzień życia) prosięta uzyskały średnią masę ciała 34,1 kg, co jest wynikiem zbliżonym do norm niemieckich dla stad o wysokiej produkcyjności. Dla porównania: w Danii w chlewniach produkujących prosięta uzyskują one masę ciała 30 kg w około 85. dniu życia.

Należy zwrócić uwagę na dwa istotne parametry, jakie uzyskano w omawianym teście żywieniowym. W okresie 2 tygodni po odsadzeniu nie zanotowano upadków prosiąt w grupie, którą żywiono mieszanką pełnoporcjową prestarter odsadzeniowy Granito Premium. Świadczy to o specjalnym doborze komponentów, które wpływają na dobre pobranie paszy, wysokie przyrosty dzienne oraz zapobiegają występowaniu biegunek. Drugim parametrem jest bardzo dobre wykorzystanie paszy, zarówno w okresie 2 tygodni po odsadzeniu (1,18 kg paszy/kg przyrostu), jak w kolejnych 5 tygodniach (poniżej 1,5 kg paszy/kg przyrostu). Dzięki dobremu wykorzystaniu paszy koszt paszy potrzebnej na odchów prosiąt do masy 34 kg z pewnością pozwala na wysoką opłacalność produkcji prosiąt. Warto pamiętać, że o jakości paszy stosowanej w odchowie prosiąt świadczą: wielkość pobrania paszy, tempo wzrostu prosiąt, zużycie paszy na 1 kg przyrostu oraz jakość prosiąt wstawianych na tucz.

(źródło: Trouw i MY 2/2009)